рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी

рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рдкिрдд рдПрдХ рдХृрд╖ि рдЬ्рдЮाрди рдоंрдЪ рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдлрд╕рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди, рдХीрдЯ рдПрд╡ं рд░ोрдЧ рдк्рд░рдмंрдзрди, рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХ, рдмीрдЬ рдЪрдпрди рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЦेрддी рдХे рддрд░ीрдХों рдХी рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕рд░рд▓ рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдоें рджी рдЬाрддी рд╣ै।

рд╡िрд╢ेрд╖ рдХृрд╖ि рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢िрдХा

ЁЯТз рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЙрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ें: рд╕ूрдЦे рдоें рднी рдоुрдиाрдлा (2025 рдХिрд╕ाрди рдЧाрдЗрдб)

рдЪрд┐рддреНрд░
  ЁЯМ▒ рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЙрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ें: рд╕ूрдЦे рдоें рднी рдоुрдиाрдлा (2025 рдХिрд╕ाрди рдЧाрдЗрдб) ЁЯМ╛ рдкрд░िрдЪрдп (Introduction) рдЖрдЬ рджेрд╢ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдкाрдиी рдХी рдХрдоी рдЦेрддी рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै। рднूрдЬрд▓ рд╕्рддрд░ рдЧिрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдбीрдЬ़рд▓ рд╡ рдмिрдЬрд▓ी рдорд╣ंрдЧी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдоाрдирд╕ूрди рдХी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै। рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рд╡рд╣ी рдХिрд╕ाрди рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेрдЧा рдЬो рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЕрдзिрдХ рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рдоुрдиाрдлा рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ें рдЪुрдиे। рдпрд╣ рдЧाрдЗрдб рдХिрд╕ाрдиों рдХे рдЬрдоीрдиी рдЕрдиुрднрд╡, рдХृрд╖ि рд╡िрднाрдЧ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдФрд░ 2025 рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै, рддाрдХि рд╕ूрдЦे рдпा рдХрдо рд╕िंрдЪाрдИ рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднी рдЦेрддी рд▓ाрднрджाрдпрдХ рдмрди рд╕рдХे।

ЁЯМ╛ "рдЧेрд╣ूं рдХी рдЦेрддी: рдПрдХ рд╕рдлрд▓ рдФрд░ рд▓ाрднрдХाрд░ी рдлрд╕рд▓ рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдкूрд░्рдг рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢िрдХा"

рдЧेрд╣ूं рдХी рдЦेрддी: рдПрдХ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢िрдХा


рдЧेंрд╣ू рдХी рдЦेрддी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢िрдХा


рдкрд░िрдЪрдп:

рдЧेрд╣ूं рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдмी рдлрд╕рд▓ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрдзिрдХ рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕िрд░्рдл рдмीрдЬ рдмो рджेрдиे рд╕े рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा। рд╕рд╣ी рдХिрд╕्рдо рдЪрдпрди, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдмुрд╡ाрдИ рд╕рдордп, CRI рдЕрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рд╕िंрдЪाрдИ, рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдк्рд░рдмंрдзрди рдФрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рд░ोрдЧ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╕े рд╣ी рдк्рд░рддि рдПрдХрдб़ рдЙрдд्рдкाрджрди 20–30% рддрдХ рдмрдв़ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЧाрдЗрдб рдоें рд╣рдо рдмीрдЬ рд╕े рдоंрдбी рддрдХ рдЧेрд╣ूं рдХी рдкूрд░ी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕рдордЭेंрдЧे।


рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдПँ:

рдЧेंрд╣ू рдХी рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЬрдоीрди рдФрд░ рдЬрд▓рд╡ाрдпु


рдоिрдЯ्рдЯी

рдЧेंрд╣ू рдХी рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоिрдЯ्рдЯी рджोрдордЯ рдпा рдмрд▓ुрдИ рджोрдордЯ рдоिрдЯ्рдЯी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै।
рдЕрдЪ्рдЫी рдЬुрддाрдИ рдХрд░ें рдФрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдмрд░ाрдмрд░ी рдмрдиाрдПं рдХ्рдпोंрдХि рдЧेрд╣ूं рдХा рдмीрдЬ рдЫोрдЯा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЫोрдЯे рдмीрдЬ рдХे рд▓िрдП рднुрд░рднुрд░ी рдоिрдЯ्рдЯी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рдЬрд▓рд╡ाрдпु

рдЧेрд╣ूं рдХो рдаंрдбी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдордз्рдпрдо рддाрдкрдоाрди (10-20°C) рд╡ाрд▓े рдоौрд╕рдо рдоें рдЙрдЧाрдиा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрддा рд╣ै।рдоिрдЯ्рдЯी: рдмрд▓ुрдИ-рдЪрдордЪрдоाрддी рдпा рдмрд▓ुрдИ-рд▓ौрд╣рдпुрдХ्рдд рдоिрдЯ्рдЯी рдЖрджрд░्рд╢ рд╣ोрддी рд╣ै। рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдб्рд░ेрдиेрдЬ рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ pH 6-7 рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।


ЁЯФ╣ рднाрд░рдд рдоें рдЧेрд╣ूं рдХी рдХृрд╖ि рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдХ्рд╖ेрдд्рд░

рдмीрдЬ рдЪрдпрди рдФрд░ рддैрдпाрд░ी:


рдЧेрд╣ूं рдХा рдмीрдЬ рдФрд░ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рд╣рд░िрдпाрдгा, рдФрд░ рдкंрдЬाрдм

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢: K 9107, PBW 343, HD 2733


рд╣рд░िрдпाрдгा: HD 2967, WH 711, HS 240


рдкंрдЬाрдм: PBW 550, PBW 343, HD 2967


рдмीрдЬ рдЙрдкрдЪाрд░: рдмीрдЬों рдХो Carbendazim (2 рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдмीрдЬ) рдпा Thiram (3 рдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдмीрдЬ) рд╕े рдЙрдкрдЪाрд░िрдд рдХрд░ें, рддाрдХि рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рд╣ो рд╕рдХे।

рдЦेрдд рдХी рддैрдпाрд░ी:

рдЬुрддाрдИ: рдЦेрдд рдХो рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдЬुрддाрдИ рдХрд░ें рдФрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдвीрд▓ा рдХрд░ें।

рдиिрд╡ाрд░рдг: рдЦेрдд рдХो рд╕рдорддрд▓ рдХрд░ें рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдвाрд▓ें।

рдмुрдмाрдИ рдХी рд╡िрдзिрдпाँ:

рдЧेрд╣ूं рдлрд╕рд▓ рдмुрд╡ाрдИ рддрдХрдиीрдХ рдХा рджृрд╢्рдп


рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмुрд╡ाрдИ рдХा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕рдордп

рд░ाрдЬ्рдп               рд╕ाрдоाрди्рдп рдмुрд╡ाрдИ рд╕рдордп                 рджेрд░ рд╕े рдмुрд╡ाрдИ

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢           1–25 рдирд╡ंрдмрд░                           10 рджिрд╕ंрдмрд░ рддрдХ
рдкंрдЬाрдм                 25 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░–20 рдирд╡ंрдмрд░              5 рджिрд╕ंрдмрд░ рддрдХ
рд╣рд░िрдпाрдгा             1–20 рдирд╡ंрдмрд░                           5 рджिрд╕ंрдмрд░ рддрдХ

рд╕рдордп рдкрд░ рдмुрд╡ाрдИ рд╕े рдХрд▓्рд▓े рдЕрдзिрдХ рдмрдирддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЫिрдб़рдХाрд╡ рд╡िрдзि:

рдмीрдЬों рдХो рд╣ाрде рд╕े рдЦेрдд рдоें рдЫिрдб़рдХे (50рдХिрд▓ो/рдПрдХрдб़) рдФрд░ рдЬुрддाрдИ рдж्рд╡ाрд░ा рдмुрд╡ाрдИ рдХрд░ें। рдмाрдж рдоें рдкाрдЯा рд▓рдЧाрдПं। рдпрд╣ рдПрдХ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдмुрд╡ाрдИ рд╡िрдзि рд╣ै।

рдб्рд░िрд▓ рд╡िрдзि:

рдорд╢ीрди рд╕े рд╕рдоाрди рдЧрд╣рд░ाрдИ рдФрд░ рджूрд░ी рдкрд░ рдмुрдмाрдИ рдХрд░ें, рдЬो рдмрдб़े рдЦेрддों рдХे рд▓िрдП рдЖрджрд░्рд╢ рд╣ै।

рд╕िंрдЪाрдИ рдк्рд░рдмंрдзрди:

рдЧेрд╣ूं рдоें рд╕िंрдЪाрдИ рд╡िрдзि рдХे рддрд░ीрдХे

рдЧेрд╣ूं рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕िंрдЪाрдИ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ

рдЕрд╡рд╕्рдеा                    рд╕рдордп                      рдорд╣рдд्рд╡

CRI                      20–25 рджिрди          рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг
Tillering            40–45 рджिрди           рдХрд▓्рд▓े рдордЬрдмूрдд
Booting              60–65 рджिрди              рдмाрд▓िрдпाँ
Milking              80–85 рджिрди           рджाрдиा рднрд░рдиा

рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рддрд░ीрдХे:

рдХрдиाрд▓ рд╕िंрдЪाрдИ: рдЦेрдд рдоें рдкाрдиी рдХो рдирд╣рд░ों рдпा рдиाрд▓िрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рднेрдЬрдиा।

рдЙрдерд▓ा рд╕िंрдЪाрдИ: рдкाрдиी рдХी рдЫोрдЯी рдоाрдд्рд░ा рдЦेрдд рдоें рдлैрд▓ाрдиा।

рдЖрдзुрдиिрдХ рддрд░ीрдХे:

рд╕िंрдЪाрдИ рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рддрд░ीрдХे рдХा рджृрд╢्рдп


рдЯрдкрдХ рд╕िंрдЪाрдИ: рдкाрдиी рдХो рд╕ीрдзे рдкौрдзों рдХी рдЬрдб़ों рдоें рдзीрд░े-рдзीрд░े рдкрд╣ुंрдЪाрдиा, рдЬिрд╕рд╕े рдкाрдиी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рдмрдЪрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рд╕्рдк्рд░िंрдХрд▓рд░ рд╕िрд╕्рдЯрдо: рдкाрдиी рдХो рдЦेрдд рдоें рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдЫिрдб़рдХрдиा, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкौрдзे рдХो рдмрд░ाрдмрд░ рдкाрдиी рдоिрд▓ рд╕рдХे। рдЗрд╕рдоें рднी рдкाрдиी рдХी рдХाрдлी рдмрдЪрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЦाрдж рдФрд░ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдк्рд░рдмंрдзрди:

рдЦाрдж                             рдХрдм рджें

рдЖрдзी рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди              рдмुрд╡ाрдИ рд╕рдордп
рдЖрдзी рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди              рдкрд╣рд▓ी рд╕िंрдЪाрдИ
рдЬिंрдХ                           рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрдиुрд╕ाрд░

рдоुрдЦ्рдп рдЦाрдж: рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди (60 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░), рдлाрд╕्рдлोрд░рд╕ (40 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░), рдФрд░ рдкोрдЯाрд╢ (40 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।

рд╕рдк्рд▓ीрдоेंрдЯ्рд░ी рдЦाрдж: рд╕рд▓्рдлрд░ рдФрд░ рдЬिंрдХ рдЬैрд╕े рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।

рд░ोрдЧ рдФрд░ рдХीрдЯ рдиिрдпंрдд्рд░рдг:

рдоुрдЦ्рдп рд░ोрдЧ:

рдкрдд्рддा рдкीрд▓ा рд░ोрдЧ: Copper Oxychloride (2.5 рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░) рдХा рдЫिрдб़рдХाрд╡ рдХрд░ें।
рд░рд╕्рдЯ: Propiconazole (1 рд▓ीрдЯрд░ рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।

рдХीрдЯ:

рдмीрдЬ рдХीрдЯ: Chlorpyrifos (1 рд▓ीрдЯрд░ рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░) рдХा рдЫिрдб़рдХाрд╡ рдХрд░ें।
рд╡्рд╣ीрдЯ рдл्рд▓ाрдИ: Dimethoate (1 рд▓ीрдЯрд░ рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।

рдХрдЯाрдИ рдФрд░ рдмाрдж рдХी рджेрдЦрднाрд▓:

рдХрдЯाрдИ рдХा рд╕рдордп: рдЬрдм рдмाрд▓िрдпाँ рд╕ूрдЦ рдЬाрдПं рдФрд░ рдкрдд्рддिрдпाँ рдкीрд▓ी рд╣ो рдЬाрдПं।

рдкрд╢्рдЪाрдд рджेрдЦрднाрд▓: рдЧेрд╣ूं рдХो рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рд╕ुрдЦाрдПं, рде्рд░ेрд╕िंрдЧ рдХрд░ें рдФрд░ рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдХрд░ें।


рдЖрд░्рдеिрдХ рдкрд╣рд▓ू:

рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд▓ाрдЧрдд

рдордж                            рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдЦрд░्рдЪ

рдмीрдЬ                           ₹4500
рдЦाрдж                           ₹5000
рд╕िंрдЪाрдИ                        ₹3500
рдордЬрджूрд░ी                       ₹8000 рдХрд░ीрдм


рд▓ाрдн: 

рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ рдЧेрд╣ूं рдХी рдФрд╕рдд рдЙрдкрдЬ 30-40 рдХ्рд╡िंрдЯрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдкрдХो рдЕрдЪ्рдЫे рд▓ाрдн рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд░рд╣рддी рд╣ै।

рдмाрдЬाрд░ рдоूрд▓्рдп:

рдЧेрд╣ूं рдХी рдХीрдордд рд╡िрднिрди्рди рдоौрд╕рдоों рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рднिрди्рди рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЧेрд╣ूं рдХी рдХीрдордд ₹2,000-₹2,500 рдк्рд░рддि рдХ्рд╡िंрдЯрд▓ рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЧेрд╣ूं рдХा MSP 2025-26 рдХिрддрдиा рд╣ै?

рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 2025-26 рдХे рд▓िрдП рдЧेрд╣ूं рдХा рди्рдпूрдирддрдо рд╕рдорд░्рдерди рдоूрд▓्рдп (MSP) ₹2425 рдк्рд░рддि рдХ्рд╡िंрдЯрд▓ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै। MSP рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЙрдирдХी рдлрд╕рд▓ рдХा рди्рдпूрдирддрдо рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдоूрд▓्рдп рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╡िрдкрдгрди рд░рдгрдиीрддिрдпाँ:

рд╕्рдеाрдиीрдп рдоंрдбिрдпों рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрд░ीрдж рдХेंрдж्рд░ों рдоें рдЧेрд╣ूं рдмेрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╡िрдкрдгрди рдФрд░ рд╕ीрдзे рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рднी рдмिрдХ्рд░ी рдХे рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ैं।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: 

рдЧेрд╣ूं рдХी рд╕рдлрд▓ рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ी рдмीрдЬ, рдЬрд▓рд╡ाрдпु, рдоिрдЯ्рдЯी, рдЦाрдж, рд╕िंрдЪाрдИ, рдФрд░ рд░ोрдЧ-рдХीрдЯ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдЗрди рдмुрдиिрдпाрджी рдмाрддों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдХे рдЖрдк рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рдФрд░ рд▓ाрднрдХाрд░ी рдлрд╕рд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।



FAQs 

Q. рдЧेрд╣ूं рдХी рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдмुрд╡ाрдИ рдХा рд╕рдордп рдХौрди рд╕ा рд╣ै?
рдирд╡ंрдмрд░ рдХे рддीрд╕рд░े рд╕рдк्рддाрд╣ рддрдХ рдЧेрд╣ूं рдмुрд╡ाрдИ рдХा рд╕рдордп рдХाрдлी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдордп рдкрд░ рдмुрд╡ाрдИ рд╕े рдлрд╕рд▓ рдоें рдмрдб़рд╡ाрд░ рдХाрдлी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рднी рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

Q. рдЧेрд╣ूं рдХी рдлрд╕рд▓ рдоें рдкрд╣рд▓ी рд╕िंрдЪाрдИ рдХрдм рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП?
рдЧेрд╣ूं рдХी рдлрд╕рд▓ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕िंрдЪाрдИ рдмुрд╡ाрдИ рдХे 25–30 рджिрди рдмाрдж рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рдпрд╣ рд╕рдордп рдЧेрд╣ूं рдХी рдлрд╕рд▓ рдХे рд▓िрдП рдХाрдлी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХрд▓्рд▓ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।
 
Q. рдЧेрд╣ूं рдХी рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рдХौрди рд╕ी рдоिрдЯ्рдЯी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै? 
рдпрджि рдХिрд╕ाрди рдЧेрд╣ूं рдХी рдЦेрддी рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рддो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдП рджोрдордЯ рдпा рдмрд▓ुрдИ рджोрдордЯ рдоिрдЯ्рдЯी рд╕рдмрд╕े рдмेрд╣рддрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा ph 6 рд╕े 7 рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЬрд▓ рдиिрдХाрд╕ी рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

Q. рдЧेрд╣ूं рдХी рдлрд╕рд▓ рдоें рд░ोрдЧ рдПрд╡ं рдХीрдЯ рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЙрдкाрдп рдХैрд╕े рдХрд░ें?
рдЧेंрд╣ू рдоें рд░рд╕्рдЯ рдФрд░ рдкीрд▓ा рдкрдд्рддा рд░ोрдЧ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं।
рдмрдЪाрд╡ рдХे рд▓िрдП:
  • рд░ोрдЧ–рд░ोрдзी рдХिрд╕्рдо рдХा рдЪрдпрди рдХрд░ें 
  • рдЦेрдд рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдирдоी рд╕े рдмрдЪ्рдЪे 
  • рд░ोрдЧ рджिрдЦाрдиे рдкрд░ рдЦेрдд рдоें рд╕рдордп рдкрд░ рдЙрдЪिрдд рдлрдлूंрджрдиाрд╢рдХ рдХा рдЫिрдб़рдХाрд╡ рдХрд░ें
Q. рдЧेрд╣ूं рдХी рдЦेрддी рдоें рдФрд╕рддрди рдЙрдкрдЬ рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рд╣ै? 
рдЕрдЧрд░ рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЧेрд╣ूं рдХी рдЙрдкрдЬ рдХрд░ीрдм 30 рд╕े 40 рдХुंрддрд▓ рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ рд╣ोрддी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдмीрдЬ рдЪुрдиाрд╡, рд╕рд╣ी рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рдмंрдзрди рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рд╕िंрдЪाрдИ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। 



рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ाрди рднाрдЗрдпों рдХोрдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЙрдкрдпोрдЧी рд▓рдЧी рд╣ो, рддो рдХृрдкрдпा рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ рдЦेрддीрдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдкрд░ рдЬрд░ूрд░ рд╕ाрдЭा рдХрд░ें—рдЖрдкрдХी рд░ाрдп рд╣рдоाрд░े рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоें рдЖрдкрдХी рдорджрдж рд╕े рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдоिрд▓рддी рд╣ै!"

ЁЯУй jankarikhetibadi@gmail.com

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ