рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдХैрд╕े рдХрд░ें 2026: рдмुрд╡ाрдИ рд╕े рдХрдЯाрдИ рддрдХ рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी

рдЪрд┐рддреНрд░
 рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдХैрд╕े рдХрд░ें: рдмुрд╡ाрдИ рд╕े рдХрдЯाрдИ рддрдХ рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी  рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рдпрд╣ рдПрдХ рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рдлрд╕рд▓ рдкाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдХрдо рдкाрдиी рдоें рддैрдпाрд░ рд╣ोрдиे рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣рдлрд╕рд▓ рдЕрдиाрдЬ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкрд╢ु рдЪाрд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдмрджрд▓рддे рдоौрд╕рдо рдФрд░ рдмрдв़рддीрд▓рдЧрдд рдХे рджौрд░ рдоें рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рддिрдеि рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдХрдо рдЬोрдЦिрдо рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рдЖрдп рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрди рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдкैрджाрд╡ाрд░ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдоुрдиाрдлा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें рд╣рдо рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рд╕े рдЬुрдбी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рдмрддाрдПंрдЧे। ЁЯСЙ рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЙрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдХ्рдпों рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд╣ै? рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдлрд╕рд▓  рд╕ूрдЦा рднी рд╕рд╣рди рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा  рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рдЪाрд░े рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд  рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╕्рдеिрд░ рдоांрдЧ  рдкрд╢ुрдкाрд▓рдХ рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ाрднрджाрдпрдХ  рдЗрди्рд╣ीं рдХाрд░рдгों рд╕े рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдЫोрдЯे рдФрд░ рдордз्рдпрдо рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдлाрдпрджेрдоंрдж рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЬ्рд╡ाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рдоिрдЯ्рдЯी  рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдЧрд░्рдо рдФрд░ рд╢ुрд╖्рдХ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрддी рд╣...

ЁЯУ▒ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ: рдЬрд▓ рдмрдЪрдд рд╕े рдмрдв़े рдЙрдд्рдкाрджрди

рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ: рдЬрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдмрдЪрдд рдФрд░ 

рдЦेрддी рдоें рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ ЁЯТзЁЯМ╛


рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХ рдХ्рдпा рд╣ै? 2026


рднाрд░рдд рдоें рдХृрд╖ि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдЬрд▓ рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рд╕िंрдЪाрдИ рдХी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ीрд▓рддा। рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрд╕ाрди рднाрдИ рдЬाрдиेंрдЧे рдХि рдХैрд╕े рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХें рдЖрдЬ рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЬрд▓ рдХी рдмрдЪрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмेрд╣рддрд░ рдлрд╕рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЖрдЬ рд╣рдо рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХे рдорд╣рдд्рд╡, рдЗрд╕рдХी рд╡िрднिрди्рди рддрдХрдиीрдХों, рд▓ाрднों рдФрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЗрд╕рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ेंрдЧे।

рдЦेрддी рдХा рднрд╡िрд╖्рдп 

1. рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХ्рдпा рд╣ै? ЁЯЫ░️

рдХ्рдпा рд╣ै рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХ?


рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХों рдФрд░ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд╕рдЯीрдХ, рдХुрд╢рд▓ рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЦेрддों рдоें рдкाрдиी рджेрдиा। рдЗрд╕рдоें рд╕ेंрд╕рд░, рдСрдЯोрдоेрд╢рди, рдбेрдЯा рдПрдиाрд▓िрдЯिрдХ्рд╕ рдФрд░ рдд्рд╡рд░िрдд рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं рдЬिрдирд╕े рдкाрдиी рдХी рдЪрдкрдд рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬрд▓ рдЖрдкूрд░्рддि рд╣ोрддी рд╣ै।

2. рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рддрдХрдиीрдХें ЁЯФз

рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рддрдХрдиीрдХें



  • рдб्рд░िрдк рд╕िंрдЪाрдИ (Drip Irrigation): рдкाрдиी рдХो рд╕ीрдзे рдкौрдзों рдХी рдЬрдб़ों рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдХी рд╡िрдзि, рдЬिрд╕рд╕े рдЬрд▓ рдХी рдмрдЪрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рддी рд╣ै।
  • рд╕्рдк्рд░िंрдХрд▓рд░ рд╕िрд╕्рдЯрдо (Sprinkler System): рдЦेрдд рдоें рдкाрдиी рдХी рдмूँрджों рдХो рд╕्рдк्рд░े рдХрд░ рдХे рдЬрд▓ рдХी рдЦрдкрдд рдХрдо рдХрд░рдиे рдХी рд╡िрдзि।
  • рд╕ेंрд╕рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕िंрдЪाрдИ: рдоिрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдоौрд╕рдо рдХे рд╕ेंрд╕рд░ рдЦेрдд рдХी рдирдоी рдФрд░ рдоौрд╕рдо рдХी рд╕्рдеिрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕िंрдЪाрдИ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
  • рдб्рд░ोрди рдиिрдЧрд░ाрдиी: рдб्рд░ोрди рд╕े рдЦेрдд рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХрд░ рдкाрдиी рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдХा рд╕рдЯीрдХ рдЖंрдХрд▓рди।
  • рдоोрдмाрдЗрд▓ рдПрдк्рд▓िрдХेрд╢рди рдФрд░ IoT: рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдРрдк्рд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕िंрдЪाрдИ рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг।

3. рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХे рд▓ाрдн ЁЯМЯ

рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ाрдн


  • рдЬрд▓ рдХी рдмрдЪрдд: рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕िंрдЪाрдИ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें 30-50% рддрдХ рдЬрд▓ рдХी рдмрдЪрдд।
  • рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рд╡ृрдж्рдзि: рд╕рд╣ी рд╕рдордп рдФрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдкाрдиी рджेрдиे рд╕े рдлрд╕рд▓ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдФрд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рд╕ुрдзाрд░।
  • рдХрдо рд╢्рд░рдо рд▓ाрдЧрдд: рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рд╕े рдоाрдирд╡ рд╢्рд░рдо рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдШрдЯрддी рд╣ै।
  • рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг: рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрддों рдФрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдкрд░ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдк्рд░рднाрд╡ рдирд╣ीं рдкрдб़рддा।
  • рдмिрдЬрд▓ी рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХी рдмрдЪрдд: рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдКрд░्рдЬा рдХी рдХрдо рдЦрдкрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

4. рднाрд░рдд рдоें рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХी рд╕्рдеिрддि ЁЯТзЁЯМ╛ЁЯЫ░️

рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬрд▓ рд╢рдХ्рддि рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдоाрдЗрдХ्рд░ो рдЗрд░िрдЧेрд╢рди рдпोрдЬрдиा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा рд╣ै।

рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЬैрд╕े рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХृрд╖ि рд╡िрднाрдЧ, ICAR рдФрд░ Krishi Vigyan Kendra (KVK) рдХिрд╕ाрдиों рдХो рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг, рд╕рдм्рд╕िрдбी рдФрд░ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।

5. рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдЭाрд╡ ЁЯЫб️

рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рд╕ुрдЭाрд╡


  1. рдоिрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рд╣ी рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХ рдЪुрдиें।
  2. рд╕्рдеाрдиीрдп рдХृрд╖ि рд╡िрднाрдЧ рдпा рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рд╕े рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ें।
  3. рдб्рд░ोрди рдФрд░ рд╕ेंрд╕рд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдиिрдЧрд░ाрдиी рдЕрдкрдиाрдиे рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рджेрдЦें।
  4. рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рдм्рд╕िрдбी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдПं।
  5. рд╕िंрдЪाрдИ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рдиिрдпрдоिрдд рджेрдЦрднाрд▓ рдХрд░ें।

6. рдЪुрдиौрддिрдпां рдФрд░ рд╕рдоाрдзाрди ⚠️

  • рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд▓ाрдЧрдд: рдЙрдкрдХрд░рдг рдорд╣ंрдЧे рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рдм्рд╕िрдбी рдФрд░ рд▓ोрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं।
  • рддрдХрдиीрдХी рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрдоी: рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
  • рд░рдЦрд░рдЦाрд╡: рдиिрдпрдоिрдд рдЬांрдЪ рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рд╕े рд╕िрд╕्рдЯрдо рдк्рд░рднाрд╡ी рд░рд╣рддा рд╣ै।

7. рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ ЁЯМ▒

рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдкрд░ рд╣рдо рдХिрд╕ाрди рднाрдИрдпों рдХो рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рдЬрд▓ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдиे рдХा рдПрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдЙрдкाрдп рдмрддाрддे рд╣ैं । рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рддрдХрдиीрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рдкूрд░ा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХी рдЖрдп рдмрдв़ेрдЧी рдмрд▓्рдХि рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рднी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣ेрдЧा।

рдЕрдзिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдирдЬрджीрдХी Krishi Vigyan Kendra рдпा рдХृрд╖ि рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें। рдзрди्рдпрд╡ाрдж !ЁЯЩП

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯТз рдб्рд░िрдк рд╕िंрдЪाрдИ 2025 : рдХрдо рдкाрдиी, рдЬ्рдпाрджा рдоुрдиाрдлा

рднाрд░рдд рдоें рдЖрд▓ू рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХिрд╕्рдоें 2025 | рдХुрдлрд░ी рдЖрд▓ू рдмीрдЬ, рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рд╕рд╣ी рдЪрдпрди рдЧाрдЗрдб

“рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЦेрддी 2026 – рдХрдо рд▓ाрдЧрдд, рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдирдИ рддрдХрдиीрдХें”