рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдХैрд╕े рдХрд░ें 2026: рдмुрд╡ाрдИ рд╕े рдХрдЯाрдИ рддрдХ рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी

рдЪрд┐рддреНрд░
 рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдХैрд╕े рдХрд░ें: рдмुрд╡ाрдИ рд╕े рдХрдЯाрдИ рддрдХ рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी  рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдФрд░ рдЖрдЬ рднी рдпрд╣ рдПрдХ рднрд░ोрд╕ेрдоंрдж рдлрд╕рд▓ рдкाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдХрдо рдкाрдиी рдоें рддैрдпाрд░ рд╣ोрдиे рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣рдлрд╕рд▓ рдЕрдиाрдЬ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкрд╢ु рдЪाрд░े рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै। рдмрджрд▓рддे рдоौрд╕рдо рдФрд░ рдмрдв़рддीрд▓рдЧрдд рдХे рджौрд░ рдоें рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рддिрдеि рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдХрдо рдЬोрдЦिрдо рдФрд░ рд╕्рдеिрд░ рдЖрдп рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрдХрд▓्рдк рдмрди рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдкैрджाрд╡ाрд░ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдоुрдиाрдлा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें рд╣рдо рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рд╕े рдЬुрдбी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рдмрддाрдПंрдЧे। ЁЯСЙ рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЙрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдХ्рдпों рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд╣ै? рдХрдо рдкाрдиी рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдлрд╕рд▓  рд╕ूрдЦा рднी рд╕рд╣рди рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा  рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рдЪाрд░े рджोрдиों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд  рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╕्рдеिрд░ рдоांрдЧ  рдкрд╢ुрдкाрд▓рдХ рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ाрднрджाрдпрдХ  рдЗрди्рд╣ीं рдХाрд░рдгों рд╕े рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдЫोрдЯे рдФрд░ рдордз्рдпрдо рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдлाрдпрджेрдоंрдж рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЬ्рд╡ाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рдоिрдЯ्рдЯी  рдЬ्рд╡ाрд░ рдХी рдЦेрддी рдЧрд░्рдо рдФрд░ рд╢ुрд╖्рдХ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрддी рд╣...

ЁЯТкЁЯП╗ рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдФрд░ рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी : рдЖрдзुрдиिрдХ рддрд░ीрдХे

рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдХे рд▓िрдП рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рддрд░ीрдХे

ЁЯСЙ рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдХे рд▓िрдП рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी


рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХिрд╕ाрди рдХी рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ी рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖрдзाрд░ рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдлрд╕рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдкрд░ рдРрд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рдФрд░ рдЯिрдХाрдК рддрд░ीрдХे рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं, рдЬिрдирд╕े рдХिрд╕ाрди рдЕрдкрдиी рднूрдоि рдХो рдЙрдкрдЬाрдК, рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг-рдЕрдиुрдХूрд▓ рдмрдиाрдП рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬाрдиिрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдпोрдЬрдиाрдПं, рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ्рд╕, рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдХेंрдж्рд░, рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ुрдЭाрд╡—рд╕рдм рдХुрдЫ рдПрдХ рдЬрдЧрд╣!

ЁЯСЙ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ 

1. рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдХ्рдпा рд╣ै?

рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдХ्рдпा рд╣ै?


рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдПрдХ рдРрд╕ा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЙрд╕рдХी рдЬीрд╡ाрдгु рдХ्рд░िрдпा, рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡, рдЬрд▓ рдзाрд░рдг рдХ्рд╖рдорддा, рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕्рд╡рд╕्рде рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдорддрд▓рдм рдХेрд╡рд▓ рдЕрдЪ्рдЫी рдкैрджाрд╡ाрд░ рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд▓ाрдн рднी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХрдИ рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рдпोрдЬрдиाрдПं рд╢ुрд░ू рдХी рд╣ैं।

2. рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЙрдкाрдп

  • рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЬांрдЪ рдФрд░ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдмрдиाрдПं (Soil Testing)।
  • рдСрд░्рдЧेрдиिрдХ рдЦाрдж, рд╡рд░्рдоी рдХंрдкोрд╕्рдЯ, рд╣рд░ी рдЦाрдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें।
  • рдлрд╕рд▓ рдЪрдХ्рд░/рд░ोрдЯेрд╢рди рдЕрдкрдиाрдПँ (Crop Rotation)।
  • рдорд▓्рдЪिंрдЧ рд╡ рдвंрдХрдХрд░ рдЦेрддी рдХрд░ें—рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рдирдоी рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै।
  • рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдФрд░ рдб्рд░िрдк рд╕िрд╕्рдЯрдо рд▓рдЧाрдПँ—рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдХрдЯाрд╡ рдХрдо рдХрд░ें।
  • рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдмिрдпрд▓ рдПрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬैрд╡ рдЙрд░्рд╡рд░рдХ (Biofertilizers) рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें।
  • рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдвांрдЪा рдордЬрдмूрдд рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рджेрд╕ी рдЧ्рд░ाрд╕/рдХрд╡рд░ рдХ्рд░ॉрдк्рд╕ рд▓рдЧाрдПँ।

3. рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕ुрдЭाрд╡

ЁЯСЙ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕ुрдЭाрд╡


  • рд╣рд░ 2-3 рд╕ाрд▓ рдоें рдоिрдЯ्рдЯी рдЬांрдЪ рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ाрдПँ। рдЗрд╕рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиे рдХे рд▓िрдП рдоृрджा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХाрд░्рдб рдпोрдЬрдиा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।
  • рдоिрдЯ्рдЯी рдХी PH, рдЬैрд╡िрдХ рдХाрд░्рдмрди, рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди, рдлॉрд╕्рдлोрд░рд╕, рдкोрдЯाрд╢—рдЗрдирдХा рд╕ंрддुрд▓рди рд░рдЦें।
  • рдоृрджा рд╕ुрдзाрд░ рдХे рд▓िрдП рдиैрдиो рдпूрд░िрдпा, рдЬैрд╡िрдХ рдЦाрдж рдПрд╡ं рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рдоिрд╢्рд░рдг рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें।

4. рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдПँ рдФрд░ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ्рд╕

  • рдоृрджा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХाрд░्рдб рдпोрдЬрдиा – soilhealth.dac.gov.in
  • рдИ-рдХृрд╖ि farmer.gov.in
  • ICAR – icar.org.in
  • рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХृрд╖ि рд╡िрднाрдЧ – upagripacs.gov.in
  • рдХिрд╕ाрди рдХॉрд▓ рд╕ेंрдЯрд░ – 1800-180-1551
  • рдЖрдИрд╕ीрдПрдЖрд░ рдХे рдХृрд╖ि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХेंрдж्рд░: kvk.icar.gov.in

5. рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрдХрд▓ рдЯिрдк्рд╕

  1. рдоिрдЯ्рдЯी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдЦाрдж/рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдХा рдЪрдпрди рдХрд░ें।
  2. рдмрд░рд╕ाрдд/рд╕рд░्рджी рдХे рдоौрд╕рдо рдоें рдЧ्рд░ीрди рдоैрди्рдпोрд░िंрдЧ рдХрд░ें।
  3. рдХрддाрд░ों рдоें рдлрд╕рд▓ рд▓рдЧाрдПँ рдФрд░ рдЦाрд▓ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рдорд▓्рдЪिंрдЧ рдХрд░ें।
  4. рдлрд╕рд▓ рдЪрдХ्рд░ рд╕े рдоिрдЯ्рдЯी рдердХाрди рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдХीрдЯ рдХрдо рд╣ोрддे рд╣ैं।
  5. рд╕्рдоाрд░्рдЯ рд╕िंрдЪाрдИ рдФрд░ рдЬрд▓ рдмрдЪрдд рддрдХрдиीрдХें рдЬрд░ूрд░ рдЕрдкрдиाрдПँ।
  6. рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдХृрд╖ि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХेंрдж्рд░ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें—рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдПрд╡ं рдирдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ें।

6. рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी рд╕े рдХ्рдпा рд▓ाрдн?

  • рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЬрд▓рдзाрд░рдг рдХ्рд╖рдорддा, рдЬैрд╡िрдХ рдкрджाрд░्рде, рдФрд░ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ों рдоें рд╡ृрдж्рдзि।
  • рдлрд╕рд▓ों рдХी рдкैрджाрд╡ाрд░ рдФрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдоें рдЗрдЬाрдлा।
  • рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдХрдЯाрд╡, рдердХाрди рдПрд╡ं рдХीрдЯ рдХा рд╕्рддрд░ рдШрдЯрддा рд╣ै।
  • рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдЦेрдд рдЙрдкрдЬाрдК рдФрд░ рдЯिрдХाрдК рд░рд╣рддा рд╣ै।
  • рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдХिрд╕ाрди рджोрдиों рдХो рд▓ाрдн।

7. FAQs – рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╕рд╡ाрд▓

Q. рдоिрдЯ्рдЯी рдЬांрдЪ рдХрд╣ां рдХрд░ाрдПं?
рд╕्рдеाрдиीрдп рдХृрд╖ि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХेंрдж्рд░ рдпा рд╕рд░рдХाрд░ी рдоृрджा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд▓ैрдм рдоें—рдкूрд░ा рд╡िрд╡рд░рдг soilhealth.dac.gov.in рдкрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

Q. рдХिрд╕ рдлрд╕рд▓ рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ी рдЦाрдж рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै?
рдоिрдЯ्рдЯी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ ICAR рдпा KVK рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ рд╕े рд╕рд▓ाрд╣ рд▓ें।

Q. рдХ्рдпा рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी рдоें рдЦрд░्рдЪ рдЬ्рдпाрджा рд╣ै?
рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдеोрдб़ा рдЦрд░्рдЪ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди, рдЖрдп рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рд╕्рддा рдкрдб़рддा рд╣ै।

8. рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рд╕ेрд╣рдд рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓ाрдн рдХी рдЧाрд░ंрдЯी рд╣ै।  рдЦेрддी-рдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдмрддाрдПंрдЧे рдХि рдХैрд╕े рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рдЦेрддी рд╕े, рдХिрд╕ाрди рди рд╕िрд░्рдл рдЕрдкрдиे рдЦेрдд рдХो рдиिрд░ंрддрд░ рдЙрдкрдЬाрдК рдмрдиाрдП рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдкाрдиी, рдЦाрдж рдФрд░ рд╕рдордп рдХी рдмрдЪрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों, рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдкाрдпों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЙрдд्рдкाрджрдХрддा рдФрд░ рдЯिрдХाрдКрдкрди рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░ें। рдЖрдЬ рд╣ी рдоिрдЯ्рдЯी рдЬांрдЪ, рдСрд░्рдЧेрдиिрдХ рдПрд╡ं рд╕рд╕्рдЯेрдиेрдмрд▓ рддрдХрдиीрдХ рд▓ाрдЧू рдХрд░ें; рдмिрд╣ाрд░, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╡ рдЕрди्рдп рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рд╣рдЬाрд░ों рдХिрд╕ाрди рд╕рдлрд▓рддा рдкा рд░рд╣े рд╣ैं।

рдФрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдКрдкрд░ рджी рдЧрдИ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ्рд╕ рд╡ рдХिрд╕ाрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХेंрдж्рд░ рдоें рдЬрд░ूрд░ рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें।

9. рд╕рд╡ाрд▓, рд╕ुрдЭाрд╡ рдФрд░ рдлोрдЯो рд╕ाрдЭा рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ें –

jankarikhetibadi@gmail.com

рдЖрдк рд╣рдоें рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рднी рдоैрд╕ेрдЬ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдпрджि рдХिрд╕ाрди рднाрдЗрдпों рдХो рдпрд╣ рдЦेрддीрдмाрдб़ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЙрдкрдпोрдЧी рд▓рдЧी рд╣ो рддो рдХृрдкрдпा рдЕрдкрдиे рдХिрд╕ाрди рджोрд╕्рддों рдХो рд╢ेрдпрд░ рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ें। рдзрди्рдпрд╡ाрдж ЁЯЩПЁЯП╗ 

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯТз рдб्рд░िрдк рд╕िंрдЪाрдИ 2025 : рдХрдо рдкाрдиी, рдЬ्рдпाрджा рдоुрдиाрдлा

рднाрд░рдд рдоें рдЖрд▓ू рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХिрд╕्рдоें 2025 | рдХुрдлрд░ी рдЖрд▓ू рдмीрдЬ, рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рд╕рд╣ी рдЪрдпрди рдЧाрдЗрдб

“рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЦेрддी 2026 – рдХрдо рд▓ाрдЧрдд, рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдирдИ рддрдХрдиीрдХें”